რატომ შრება თვალები ახალგაზრდებშიც კი? როგორ შეცვალა პანდემიამ, გაჯეტებმა და სტრესმა მშრალი თვალის დაავადების მიმდინარეობა და რატომ აღარ მკურნალობენ თანამედროვე ოფთალმოლოგები უბრალოდ „სიმშრალეს“, არამედ თავად ცრემლის სტრუქტურას?
ეკრანებთან დაკავშირებული საუკუნის დაავადება
ჩვენ დღეში დაახლოებით 15 000-ჯერ ვახამხამებთ თვალებს – ყოველ ჯერზე თვალის ზედაპირს ფარავს ულტრათხელი ცრემლოვანი ფენა.
ეს ფენა იცავს, კვებავს, ატენიანებს თვალს და უზრუნველყოფს მკაფიო მხედველობას.
თუმცა, როდესაც მისი სტაბილურობა ირღვევა, თვალები იწყებს გაშრობას, წვას, ცრემლდენას და გაწითლებას.
ასე იწყება მშრალი თვალის დაავადება (DED) – ჩვენი დროის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ოფთალმოლოგიური მდგომარეობა. დღეს მას ხშირად უწოდებენ „ცივილიზაციის დაავადებას“: იგი აღენიშნება ყოველი მეხუთე ზრდასრულს, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში – მოსახლეობის 30%-მდე.
თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ პრობლემა მხოლოდ ტენიანობის ნაკლებობა არ არის.
მშრალი თვალის დაავადება მრავალფაქტორული ანთებითი მდგომარეობაა, რომლის დროსაც ირღვევა მთელი ცრემლოვანი სისტემის ბალანსი – ქუთუთოებიდან და მეიბომის ჯირკვლებიდან დაწყებული, რქოვანითა და ნერვული დაბოლოებებით დამთავრებული.
როგორ შეცვალა პანდემიამ და ციფრულმა ცხოვრებამ ჩვენი თვალები
კორონავირუსის პანდემიამ შეცვალა არა მხოლოდ ჩვენი ყოველდღიური ჩვევები, არამედ თვალების მდგომარეობაც. ექიმებმა შემოიტანეს ტერმინი „quarantine dry eye“ – კარანტინთან ასოცირებული თვალის სიმშრალე.
ხანგრძლივი მუშაობა ლეპტოპთან, ნიღბების ტარება, კონდიციონერების გამოყენება, სტრესი და უძილობა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს თვალებზე: პაციენტები უფრო ხშირად უჩივიან თვალების წვას, ცრემლდენას, დაღლილობასა და მხედველობის დაბინდვას.
კვლევებმა აჩვენა, რომ COVID-19-ის შემდეგ ზოგიერთ პაციენტს რჩება რქოვანას ნერვების სტრუქტურული ცვლილებები და ცრემლოვანი ფენის მომატებული ანთება. სხვა სიტყვებით, ვირუსმა შესაძლოა ჩაუყაროს საფუძველი ქრონიკულ პროცესებს და დაასუსტოს თვალის ბუნებრივი დამცავი მექანიზმები.
არა მხოლოდ ჰაერი და გაჯეტები
მშრალი თვალის დაავადების მიზეზები მრავალფეროვანია:
შედეგად ზარალდება არა მხოლოდ თვალები, არამედ ცხოვრების ხარისხიც – რთულდება კითხვა, მანქანის მართვა და ეკრანებთან მუშაობა.
ცრემლი მიკროსკოპის ქვეშ: რატომ არის მნიშვნელოვანი ხარისხი და არა რაოდენობა
წარსულში ითვლებოდა, რომ თვალის სიმშრალე უბრალოდ „ცრემლის ნაკლებობა“ იყო.
დღეს დადასტურებულია: მთავარი პრობლემა მისი შემადგენლობა და სტაბილურობაა.
ცრემლოვანი ფენა შედგება სამი შრისგან:
თუნდაც ერთი შრის დარღვევა არღვევს მთელ სისტემას.
მაგალითად, მეიბომის ჯირკვლების დისფუნქციისას ზიანდება ლიპიდური შრე და ცრემლი წამებში ორთქლდება.
ასე ვითარდება მშრალი თვალის აორთქლებითი ფორმა – დღეს ყველაზე გავრცელებული ტიპი.
დიაგნოსტიკის ახალი ეპოქა: ცრემლებზე სხვანაირი შეხედულება
თანამედროვე ოფთალმოლოგიაში დიაგნოსტიკა რადიკალურად შეიცვალა. ზოგადი ტესტების ნაცვლად გამოიყენება ცრემლოვანი ფენის თითოეული შრის მიზანმიმართული შეფასება:
დღეს ექიმს შეუძლია დაინახოს არა მხოლოდ „სიმშრალე“, არამედ მისი ზუსტი მიზეზი – და შესაბამისად შეარჩიოს თერაპია.
მკურნალობის ახალი თაობა: სიმპტომებიდან ბალანსის აღდგენამდე
წარსულში მკურნალობა მხოლოდ დატენიანებაზე იყო ორიენტირებული.
დღეს ოფთალმოლოგები სწავლობენ, რომელი კომპონენტია დაზიანებული და აღადგენენ სწორედ მას.
ამ მიდგომას ეწოდება TFOT – ცრემლოვან ფენაზე ორიენტირებული თერაპია.
მისი მთავარი უპირატესობა ინდივიდუალური შერჩევაა: მკურნალობა მიზნად ისახავს არა მხოლოდ სიმპტომების მოხსნას, არამედ უშუალო მექანიზმის კორექციას — აორთქლებას, ანთებას ან ცრემლის შემადგენლობის დარღვევას.
ინოვაციები: მომავლის ხედვა
თანამედროვე ტექნოლოგიები მკურნალობას კიდევ უფრო ეფექტურს ხდის:
რატომ არის მნიშვნელოვანი ძილი, კვება და ემოციები
მეცნიერები სულ უფრო ხშირად აღნიშნავენ: მშრალი თვალის დაავადება მხოლოდ თვალებზე არ შემოიფარგლება.
ქრონიკული სტრესი, უძილობა, შფოთვა და დეპრესია აძლიერებს ანთებას და ზრდის ნერვული მგრძნობელობას.
ამ პირობებში მცირე სიმშრალეც კი აღიქმება როგორც ძლიერი ტკივილი.
ამიტომ თანამედროვე თერაპია მოიცავს ფსიქოემოციურ მხარდაჭერას, ძილისა და კვების კონტროლს.
ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები, ანტიოქსიდანტები და საკმარისი წყლის მიღება რეალურად აუმჯობესებს თვალის მდგომარეობას.
მთავარი, რაც უნდა გვახსოვდეს
მშრალი თვალის დაავადება არ არის უბრალოდ „თვალები მიშრება“.
ეს არის ანთებითი მდგომარეობა, რომელშიც ჩართულია ნერვული სისტემა, იმუნიტეტი და ჰორმონებიც კი.
ადრეული დიაგნოსტიკა და პერსონალიზებული მკურნალობა საშუალებას იძლევა პროცესი შეჩერდეს და თვალებს დაუბრუნდეს კომფორტი.
თუ ადრე ოფთალმოლოგები ამბობდნენ:
„დავამატოთ ცრემლები“,
დღეს ისინი ამბობენ:
„აღვადგინოთ ბალანსი“.
👉 გაიარეთ ონლაინ–კითხვის ფორმა, რათა შეაფასოთ თქვენი თვალის ზედაპირის მდგომარეობა და მიიღოთ პერსონალური რეკომენდაციები მოვლისთვის.
📚 წყარო:
Dash N., Choudhury D. Dry Eye Disease: An Update on Changing Perspectives on Causes, Diagnosis, and Management. Cureus. 2024; 16(5): e59985.
📚 ლიტერატურის სია
1. Майчук Д.Ю. Воспаление как патогенетическая основа синдрома сухого глаза и перспективы применения Офтальмоферона в патогенетической терапии // Новые лекарственные препараты. 2004. № 8. С. 14–17.
2. Майчук Ю.Ф., Вахова Е.С., Майчук Д.Ю. и др. Алгоритмы лечения острых инфекционных конъюнктивитов, направленные на предупреждение развития синдрома сухого глаза. Пособие для врачей. М., 2004. 20 с.
3. Яни Е.В. Распространенность синдрома сухого глаза у больных, перенесших аденовирусную офтальмоинфекцию // Новые лекарственные препараты. 2006. № 10. С. 37–39.
4. Майчук Д.Ю. Вторичный сухой глаз - наиболее распространенные клинические формы // Рефракционная хирургия и офтальмология. 2004. № 3. С. 63–68.
5. McDonald M. The forgotten symptom: dry eye in cataract patients // Ophthalmology Times Europe. 2008. October. P. 25.
6. Бржеский В.В., Сомов Е.Е. Роговично-конъюнктивальный ксероз (диагностика, клиника, лечение). СПб., 2003. 120 с.
7. Бржеский В.В., Сомов Е.Е. Современные методы лечения роговично-конъюнктивального ксероза. 3-я ВШО. М., 2004. С. 250–257.
8. Gilbard J.P. The diagnosis and management of dry eyes // Otolaryngol. Clin. North Am. 2005. Vol. 38. № 5. Р. 871–885.
9. Marci A., Rolando M., Pflugfelder S. A standard visual scale for evaluation of tear fluorescein clearance // Ophthalmology. 2000. Vol. 107. № 7. P. 1338–1343.
10. Methodologies to diagnose and monitor dry eye disease: report of Diagnostic Methodology Subcommittee of the International Dry Eye Work Shop // The Ocular Surface. 2007. Vol. 5. № 2. P. 108–152.
11. Майчук Ю.Ф., Яни Е.В. Исследование осмолярности слезной жидкости в мониторинге терапии слезной жидкости в мониторинге терапии сухого глаза препаратами гиалуроновой кислоты // Сб. трудов IV Российского общенационального офтальмологического форума. М., 2011. Т. 2. С. 435–438.
12. Егоров Е.А., Егорова Г.Б. Новый препарат искусственной слезы пролонгированного действия Офтагель для коррекции синдрома сухого глаза // Клиническая офтальмология. 2001. № 3. С. 123–124.
13. PharMetrics NDC Health Information Services. Prevalence and treatment of dry eye in a managed care population. Draft Report, 2000.
